Sertifikalı fidan üretimine verilen destekler, üretimi yüzde 100 artırırken, pazara giren firma sayısı da 700'ü buldu. Pazardaki yoğun rekabet bazı firmaları kapanmanın eşiğine getirirken bazı firmalar da birleşerek ayakta kalmaya çalışıyor.



Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın sertifikalı fidancılığı özendirmek amacıyla dönüm başına destek uygulaması sertifikalı fidan üretimini son 2 yılda yüzde 100 arttırdı. Bakanlığın 2005'te başlattığı uygulama ile kullanılmayan tarım arazileri değerlendirilirken 2 yılda birçok bölgede fidan yetiştirme tesisleri kuruldu. Ancak meyve ve süs bitkilerine artan talep ve pazarın büyümesi ile birlikte büyük yatırımcılar fidan pazarını ele geçirdi. Fidan satmakta zorlanan küçük firmalar kapanma noktasına geldi. Birçok küçük firma ya üretimi durduruyor ya da orta ölçekli bir firma ile birleşme yoluna gidiyor. Adapazarı'nda faaliyet gösteren Fidan Borsası Findancılık firmasının sahibi İlhan Ayhan, "Sektörde rekabet ortamı ortadan kalktı. 1-2 yıl önce üretim yapan küçük firmaların satışları çok iyiydi. Şimdi küçük firmalar fidanlarını büyük firmalara satıyor. Büyük firma bir fidanı 11 YTL'den alıp 20 YTL'ye satıyor. Biz ise 17 YTL’ye satmamıza rağmen müşteri bulamıyoruz" dedi. Ayakta kalabilmek için ortak aldıklarını dile getiren Ayhan, "Rekabet edebilmek için büyümek gerekiyordu bizde bir ortakla yola devam edip firmamızı büyütmeye çalışıyoruz" dedi.


Rekabet kaliteyi artırdı

Fidan yetiştiriciliğinin merkezi haline gelen Isparta'nın Eğirdir ilçesindeki Çınar Ziraat Fidancılık'ın sahibi Mevlüt Çınar teşviklerin ardından fidan üretiminin hızla arttığını ve kalitesiz üretim yapan firmaların pazardan çekilmek zorunda kaldığını vurguladı. "Biz elbette büyük firmalarla rekabet edecek güçte değiliz. Ancak bu sayede firmalar kendilerine çeki düzen vermeye başladı. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın çıkardığı yasa gereği firmalar kooperatifleşme yoluna gittiler" diyen Çınar, rekabetin ve kalitenin artacağını ifade etti. Türkiye'nin önde gelen fidan yetiştiricilerinden biri olan Alara'nın CEO’su Yavuz Taner ise Türkiye'de 700 kayıtlı fidancı olduğunu, dünyada büyük ülkelerde bile bu kadar çok fidan yetiştiricisinin olmadığını belirtti. Taner, "Biz Türkiye'ye genel olarak kapsayacak şekilde televizyonda eğitim programlarıyla ve fuarlarla ulaşmaya çalışıyoruz. Küçük firmaların sertifika alması, damızlık hazırlaması, sağlık fidan yetiştirme kurallarına uymak elbette firmalara bazı zorluklar getiriyor. Daha önce damızlık yapmak için büyük bir alan gerekiyor ve bu fidanların sağlıklı olduğunu tespit edebilmek için bir çok laboratuar testi yaptırmak gerekiyor. Bunlar girdi maliyetlerini artırıyor ve küçük ölçekli firmalar maddi sıkıntılar yaşıyor. Ancak genel olarak bakıldığında bu durum fidancılıkta kalitenin artmasını sağlayacaktır" diye konuştu.


Kooperatif kuran ayakta kaldı

Tarım ve Köy işleri Bakanlığı'nın çıkardığı yasaya göre 10 dönüm arazinin altında üretim yapanlara ve ziraat mühendisi bulundurmayanlara üretim belgesi verilmemesiyle başlayan süreçte bazı bölgeler büyük firmalarla rekabet edebilmek ve ayakta kalabilmek için kooperatif kurmaya başladı. 30 küçük işletmenin birleşmesi ile kurulan Isparta Eğirdir Serpil Fidan Kooperatifi Başkanı Mustafa Kanlı, bakanlığın çıkardığı yeni yasayla birlikte küçük üreticilerin maliyetleri karşılayamadığını ve kapandığını dile getirdi. Kanlı, "Biz bunun öngörüsünde bulunduk ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile irtibata geçip kooperatif kurduk. Kooperatif daha bir yaşına girmedi ama şu an 1 milyon adet fidan üretimi yaparak sektörün en büyüğü olan Alara Fidancılıkla rekabet edecek hale geldik. Ancak kooperatifleşmeyen firmalar kapanmaya başladı. Ufak üretici maliyetleri karşılayamıyor bu yüzden eziliyorlar. Bu daha başlangıç iflaslar devam edecek" dedi.


'Bakanlığın bizi denetimi istiyoruz'

Mersin'de Fidan Üretimi yapan Erdemli Fidan'nın sahibi İsmail Ocak, "Biz firmamızda bir tane ziraat mühendisi çalıştırıyoruz ama maaş vermiyoruz sadece sigortasını yatırıyoruz. Çünkü düzenlemede sadece ziraat mühendisi çalıştırdığımıza dair sigorta belgesi isteniyor. Zaten mühendis gerekli kontrolü yapmıyor. İkincisi ve en önemli olanı ise 10 dönüm arazi kısıtlaması ise oldukça fazla çünkü üretim 5 dönüm arazide de yapılabilir. Biz iki ayrı üretim metodu izliyoruz. Bunların biri poşet içi üretim diğeri ise toprak üretimi her iki üretim için ayrı ayrı sertifika isteniyor. Halbuki 5'er dönüm her ikisi içinde yeterli bir alan. Bu ağır şartlar yüzünden firmalar sorun yaşıyor ve kapanıyor" dedi. Kooperatifleşme sürecini değerlendiren Ocak, kooperatiflerin yanında ayrıca bir birliğin kurulmuş olmasının yanlış olduğunu belirtti. Ocak, birliğin eli kolu bağlı hiçbir yetkisi yok. Böyle bir birliğin varlığının kimseye bir faydası olmaz" dedi. Ocak, hiç bir kurum tarafından denetlenmediklerini ve artık bakanlığın fidan ürecilerini denetlemesi gerektiğini söyledi.


Hangi fidana ne kadar destek veriliyor?

Meyvecilikte, destek ödemesi için arazinin 10 dekarın altında olmaması ve sertifikalı fidan kullanımı şartı aranıyor. Zeytin, badem, ceviz bahçesi için dekar başına 250 YTL, Gemlik çeşidi fidan ile bahçe tesisi için 45 YTL, sertifikalı antepfıstığı anacı ile bahçe tesisi için 50 YTL, diğer meyve türleri ile bahçe ve bağ tesisi için de 200 YTL destek ödemesi yapılıyor.





2006-2007 sezonu fidan fiyatları

Fidan Çeşidi


Fiyatı (YTL)

Elma (klonal, yabani anaçlı)


4

Armut (Quince-A, Yabani anaçlı)


4

Ayva(yabani anaçlı)


3,5

Vişne( kuş kirazı, idris anaçlı)


3,5

Kiraz(kuş kirazı, idris anaçlı)


6

Şeftali(yabani anaçlı)


3,5

Erik


3,5

Kayısı(Zerdali anaçlı)


3,5

Badem


4

Böğürtlen


1,5

Klonal anaçlar


0,75