keten tarımı

**juglanin** · Tarih: Pts Ksm 26, 2007 10:14 am Mesaj konusu: keten tarımı

KETEN TARIMI

1. ÖZET

2. GİRİŞ

3. DÜNYADA KETEN YETİŞTİRCİLİĞİ VE TARİHÇESİ

4. KETEN BİTKİSİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ

5. KETEN ÜRETİMİ

A- İKLİM İSTEKLERİ

B- TOPRAK İSTEKLERİ

C- BESİN İSTEKLERİ VE GÜBRELENMESİ

D- EKİM NÖBETİ

E- TARLANIN EKİME HAZIRLANMASI

F- TOHUMLUK

G- EKİMİ

H- DİĞER BAKIM İŞLERİ

1. ÖZET :

Keten dünyanın ene eski kültür bitkilerinden birisi olup, tarih boyunca çok çeşitli sahalarda, çok değişik amaçlarla kullanılmıştır. Kullanım alanının genişliği yanında çok geniş tarım alanlarında yetiştirilebilmesi bu bitkinin önemini artırmaktadır. Ayrıca keten bitkisi günümüzde mevcut yağ açığının kapatılmasına yönelik çalışmalarda alternatif bitki olarak ta önem kazanmakta olup bu bitki üzerindeki çalışmalar, özellikle Avrupa’da son yıllarda yeniden artan nispette önem kazanmıştır. Ancak çeşitli sebeplerden dolayı, ülkemizde, bu bitkiye bugüne kadar gerekli önem verilmemiştir.

2. GİRİŞ :

Keten (Linum usitatissimum L.), 9 cins ve 150 türü içeren Linaceae familyasından ekonomik öneme sahip tek bitki türüdür. İki değişik forma sahip olan keten, yağ ve lif üretiminde kullanılmakta olup, bir yıllık nadiren de çok yıllık bir endüstri bitkisidir. Uzun boylu, yüksekten dallanan ve kuvvetli liflere sahip olan formları lif üretimi amacıyla, kısa boylu kısmen alçaktan dallanan formları ise yağ elde etmek amacıyla yetiştirilir.

Genellikle keten kumaşı üretiminde ve yemeklik olmayan endüstriyel yağ üretiminde kullanılan keten, tarih boyunca gemi yelkeni, çadır bezi, hortum, gaz maskesi, gemi halatı, muşamba üretimi gibi çeşitli amaçlarla da kullanılmıştır. Kimi Afrika ülkelerinde ketenden dokunan hasırlarla yapılmış tahıl ambarlarına da rastlanmaktadır. Bunlara ilaveten boya, cila, boya mürekkebi, sert kontraplak, kağıt, yağ püresi ve reçine üretiminde kullanıldığı söylenebilir. Keten yağı hızlı oksitlenmesi ve zamanla acılaşmasından dolayı, yemeklik yağ olarak kullanılmaz. Bununla beraber üçüncü dünya ülkelerinde taze extrakte edilen yağ, kızartma veya benzer amaçlar için kullanılmaktadır.

3. DÜNYADA KETEN YETİŞTİRİCİLİĞİ VE TARİHÇESİ :

Tarih ve arkeolojik kayıtlara göre, keten tarımının milattan önce VIII. yüzyıla kadar uzandığı belirtilmektedir. Nitekim İsviçre’de MÖ: 8000 yılına ait olan Linum angustifolium tahumları bulunmuştur. Tarihin ilk çağlarında, Mısır ve Ortadoğu’da Linum usitatissimum’un kültürünün yapıldığı ayhrıca bu devirlerde mumya yapımında keten yağının kullanıldığı bilinmektedir. Keten türlerinin orijini çok kaynaklı olup genel olarak iki geniş coğrafyada toplanmıştır. Yağ tipi keten formları Güneybatı Asya (Hindistan, Afganistan ve Türkistan), lif tipi keten formları ise Akdeniz kuşağı orijinlidir. Lif teip keten formlarının bir diğer orijin merkezi de Kuzey Avrupa’da Baltık Bölgesi olup, bu formların daha sonra kısa ve daha fazla dallanan, bol tohumlu yağlık formlara dönüştüğü ileri sürülmektedir. Ayrıca keten türlerinin geniş varyasyonlarından hareketle, ketenin orijin merkezinin muhtemelen Hindistan olduğu ve buradan da kuzey ve güney bölgelere yayıldığı ileri sürülmüş ancak bu fikir araştırmacılar arasında tam bir fikir birliği halinde kabul edilmemiştir. Keten bitkisinin gerçek atası kesin olarak bilinmemekle birlikte kültürü yapılan Linum usitatissimum’un varyetelerindeki büyük varyasyonlar göstermiştir ki; orijinal tip ya Linum stictum’un Kuzey Avrupa’da ya da Linum perenne’nin Ortadoğu’da tabii olarak kendine melezlenmeleri sonucu ortaya çıktığı sanılmaktadır. Yağ kaynağı olarak çok az kullanıma sahip keten, 19. yy. ortalarına kadar genel olarak lif ve yağ üretimi amacıyla kullanılmıştır. Dünyada keten ekim alanının 19. yy. başlarına kadar oldukça sınırlı olduğu bilinmektedir. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra keten üretimi düzensiz olarak artmıştır. Avrupa Ekonomik Topluluğu (şu anki AB), keten bitkisinin de dahil olduğu yağ bitkileri için 1975 yılından sonra büyük sübvansiyonlar yapmıştır. Ayrıca FAO bünyesinde “Avrupa Keten Araştırma Grubu” kurulmuştur. Çeşitli kullanım alanları için sübvansiyonlar ve yeni araştırmalar, Avrupa’da keten bitkisine olan ilgiyi artırmış ve yalın yıllara kadar keten üretimi kademeli olarak artmıştır. Öte yandan son yıllarda tohumluk keten ekimindeki azalmalara bağlı olarak tohumluk üretiminde dalgalanmalar oluşmaktadır.

Asya kıtası, dünya tohumluk keten ekim ve üretiminin yaklaşık yarısını karşılamaktadır. Ülkeler itibariyle tohumluk keten ekimi bakımından Hindistan, tohumluk üretimi bakımından ise Çin en fazla paya sahip ülkelerdir. Hindistan ve Çin’de üretimin büyük bir kısmı, yemeklik yağ üretimi için kullanılmaktadır.

4. KETEN BİTKİSİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ :

Botanik olarak Linum usitatissimum, dik gelişme karakteri ile bir yıllık, dikotiledon bir bitkidir. Ketenin yağ ve lif amaçlı formları, ıslah açısından farklılık arzeder. Lif için sap, yağ içinse tohum üzerinde durulur. Islah amaçları dışında, bu formların her biri için kültürel uygulamalar, tohum miktarı, gübre, su ve ışıklanma ihtiyaçları değişiktir. Tavsiye edilen tohumluk miktarı, yağlık tipler için 350-400 ve lif tipleri için 1800-2000 tohum/m2 dir. Ekimde fazla tohum kullanılması dallanmayı önler, bitki boyunun uzamasını sağlar ve lif kalitesini artırır. Ayrıca lif ve yağ formları bitki boyu, sap kalınlığı ve dallanma özelliği bakımından da birbirinden ayrılırlar. 90-100cm derinlere inebilen ve yanlara yayılan bir kazık kök vardır.

Sap üzerinde yaprak sarpı olmaksızın bağlanmış olan yapraklar açık yeşil renkte iğne vaya mızrak şeklindedir. Çiçek ise dağınık veya birleşik, salkımlıdır.

Yağ tipi ketenlerin boyları 60-80 cm ve sap kalınlığı 5-6 mm lif tipi ketenlerin boyları100-200 cm ve sap kalınlığı ise 2-3 mm arasındadır. Kısa ve daha kalın saplı formlar, yatmadıklarından dolayı tohum verimleri daha fazladır. Uzun boylu lif formları ise, daha uzun lif sağladıklarından lif üretimi için daha elverişlidir.

Tohumları susam tohumuna benzer. Uçlarında gagamsı bir çıkıntı vardır. Parlak renkte ve kaygan özelliği ile ayrılır.

Olgun keten bitkisi yaklaşık %25 tohum, %75 sap ve yaprak ihtiva eder. Sapın %20 si liftir. Tohumlardaki yağ oranı, keten çeşitlerine bağlı olarak %35-45 arasında değişmektedir. Ayrıca tohum %35 kabuk, %28-30 protein, %6 mineral ve kül ihtiva eder. Bitkisel yağların yemeklik kalitesi, multiple allel genler tarafından kontrol edilen yağ asitleri kompozisyonuna ve iyot değerine bağlıdır. Keten yağı yüksek düzeyde linolenik asit ihtiva eder.

Tablo 1 : keten yağının belli başlı yağ asitleri kompozisyonu

Yağ Asitleri

%

Karbon Sayısı

Sembol

Palmitik asit

6

16

16:0

Stearik asit

5

18

18:0

Oleik asit

20

18

18:1 (n,9)

Linoleik asit

15

18

18:2 (n,6,9)

Linolenik asit

50

18

18:3 (n,3,6,9)

Keten yağının, insanlarda kolestrolu azalttığı, göğüs ve kalınbağırsak kanserini önlediği ve alerjilerin önlenmesinde de etkili olduğu iddia edilmektedir. Keten yağının içerdiği mineraller özellikle potasyum, vucutta kanın akışını düzenler. Kanada’da kimyasal mutagenler yoluyla düşük düzeyde linolenik asit ihtiva eden keten çeşitleri ıslah edilmiştir. Bu keten çeşitlerinden olan Linola’nın Avrupa piyasasında ticari olarak yer alması hedeflenmiştir. Düşük düzeyde linolenik asit ihtiva eden keten yağı, yemeklik olarak kullanımı yanında, daha yavaş oksitlenmektedir. Bunun sonucu olarak, daha uzun ve güvenilir kullanılabilir.

Yağı ekstrakte edildikten sonra geriye kalan keten posası, %25-30 protein, %3,5-7,0 yağ (kullanılan ekstrakt moduna göre) ve %5-6 kül ihtiva eder. Keten unun protein ve lif bakımından zengin, lisin bakımından ise fakirdir. Ancak lisin noksanlığı diğer ürünlerin ilavesi ile giderilebilir. Mineral madde bakımından çok zengin olan keten unu veya kepeği, koyun, inek ve atların dengeli beslenmesinde oldukça uygundur.

Keten tohumu %6-8 oranında buğday ununa katılırsa bütün yemeklik fırın ürünlerine ceviz tadı verir. Ayrıca keten tohumu, hazır kahvaltılık hububat mamulleri, bisküvi, kraker, kek ve çorba gibi birçok tüketim ürünlerinde katkı maddesi olarak kullanılır.

Ketenin sapı da ekonomik olarak değerlendirilebilir. Sap %12-18 oranında hemiselüloz ve %2-3 oranında lignin ihtiva eder. Dolayısı ile keten sapı, kağıt hamuru için bir alternatif olabilir. Ayrıca keten sapı ısıtma amacı ile de kullanılabilir.

Keten bitkisinin geleceğini bugünden belirlemek mümkün değildir. Avrupa’da keten bitkisinin üretim potansiyeli, sağlanacak subvansiyonlara bağımlıdır. Diğer ürünlerde olduğu gibi keten bitkisi için de değişik Pazar sağlayan tanıtıcı reklamlar yapıldığı taktirde, tüketicilerin eğilimleri keten bitkisinin lehine değiştirilebilir. Ayrıca keten tarımının geniş alanlarda yapıldığı ve yemeklik yağ olarak kullanıldığı üçüncü dünya ülkelerinde, linolenik asit oranı düşük ve yüksek verimli keten çeşitlerinin üretime alınmasıyla, bu ülkelerde, ketenin temel yemeklik yağ bitkisi olarak kullanımının artacağı söylenebilir.

5. KETEN ÜRETİMİ :

5.a.) İKLİM İSTEKLERİ : Keten bitkisinin iklim istekleri lif veya yağ keteni oluşuna göre farklılık göstermektedir. Lif ketenleri daha ziyade nisbi rutubeti yüksek olan serince kıyı bölgelerde daha kaliteli bir mahsul verir. Buna karşılık yağ ketenleri daha kurak daha sıcak ve nispeten step bölgelere adapte olabilir. Ancak nemli bölgelerde de yetişebilmektedir. Fakat lif ketenine nazaran kuraklığa daha fazla dayanır. Lif keteninin su sarfı lif ketenine göre daha fazladır. Ketenin bilhassa Mayıs ve Haziran aylarında fazla suya ihtiyaç göstermesinden ötürü, bu devrede yağışı yeterli olan yerlerde başarılı bir şekilde kültürü yapılabilir. Aksi taktirde bünyesinde suyu depo edebilen topraklar ister.

Lif ketenleri daha ziyade yazlıktır. Kışa dayanmaz. Geç donlar kalktıktan sonra ekilebilir ve ondan sonra da yağışlı ve nemli havalar ister. Aksi taktirde sulanmaya ihtiyaç gösterir. Yapılan denemelerde; sulama şartları altında lif ketenleri Orta Anadolu’da ancak 110 cm’ye kadar boylanabilmiştir. Halbuki kendi ekolojik alanında 130-150 cm’ye kadar boylanabilmektedir. Buna karşılık yağ ketenleri normal geçen kışlara dayanıklıdır. Hatta içlerinde mutlaka kışlıklar vardır. Mutlak kışlık olanlar İlkbaharda ekildikleri taktirde sapa kalkmaz ve tohum bağlamazlar. Lif keteni güneşi sevmez, bu bakımdan tohumları sık ekilir ve boyları uzar.

Ülkemizde lif keteni için en iyi şartlar Karadeniz kıyılarında mevcuttur. Marmara Bölgesi ikinci derecede gelir. Ekimi tavında yapıldığı taktirde diğer bölgelerimizde de tarımının yapılması mümkündür. Orta Anadolu yağlık keten üretimi için elverişli ortama sahiptir. Yağ keteninde güneş; tohum ve yağ verimini artırıcıdır.

Yapılan hesaplara göre keten 1 m2’den 100-110 günlük gelişme süresince 800 kg su kaldırır. Bu bakımdan su ihtiyacı fazladır. Nitekim diğer kültür bitkileri ile mukayese edilirse su ihtiyacı :

Ürün

Su İhtiyacı (ton/da.)

Çavdar

83

Buğday

117

Arpa

163

Yulaf

227

Keten

800

olduğu ve böylece ketenin daha fazla su kaldırdığı görülür.

Bu bakımdan keteni kıştan önce ekmek veya İlkbaharda erken ekmek su ihtiyacını telafi bakımından önemlidir. Erken ekim, daima daha yüksek bir verimle ilgilidir. Erken ekilen ketenler mutedil donlara (-2 C°, -3 C°) tahammül gösterir. Ketenler ilk gelişmeyi böylece atlatıp sıra aralarını kapattıktan sonra çiğ nemi ile yetinirler.

5.b.) TOPRAK İSTEKLERİ : Topraktan istekleri fazla sayılmaz, çünkü toprak bakımından seçici değildir. Yeter derecede su bulunan bütün topraklarda yetişebilir. Ağır killi topraklarda (geçirgenliği az ve soğuk) ve kuru kumlu ve taşlı topraklarda güç gelişir. Sıkı balçık ve kuvvetli kireç içeren topraklar da keten için uygun değildir. Dolayısıyla keten; sıcak, rutubetli, orta ağırlıktaki geçirgen, derin yapılı kumlu kil veya killi kum toprakları sever.

5.c.) BESİN İSTEKLERİ VE GÜBRELENMESİ : Keten bizim şartlarımızda gübrelenmez. Fakat iyi bir lif, yağ ve tohum mahsulü için ketenin besin isteklerini yerine getirmek gerekir. Ketende besin bilhassa uzun lif ve lif oranı yüksek bir sap elde etmek için önemlidir. Keten ince köklü ve çabuk gelişen bir kültür bitkisi olmasından ötürü toprakta besinlerin çabuk alınabilecek durumda olmasını ister. Bu da besinlerin kolay eriyen cinsten olmasını gerektirir. Zira ketenin besin istekleri diğer kültür bitkilerine göre az sayılır.

Ketene doğrudan doğruya organik gübre (hayvan gübresi) verilmez. Tarlada ketenden önce ekili ürüne hayvan gübresi verilmişse keten bundan istifade eder. Azotlu gübrelerin lif kalitesine olumsuz etkisi vardır. Sapları kaba yapar, gevşek bir lif verir. Ekimden iki hafta sonra potaslı kompoze gübreler verilmelidir. Fosfor hem tohum verimini hem de yağ oranını artırır. Eğer tarlaya potasyum verilmezse azotu da kısmak gerekir.

5.c.1.) Gübrelemede Dikkat Edilecek Hususlar:

1.) Keten tohumu %3,7 N, %1,4 P, ve %1,0 K ihtiva ederken sap %1,2 N, %0,2 P, %1,1 K ihtiva eder.

2.) Besin elementlerinin yarayışlılık durumu toprak asitliğinin PH=6-7 arasında olduğunda en etkilidir.

3.)Dekara 250 kg. tohum ve 650 kg. sap alındığında toplam 14 kg. N, 4kg. P ve 9 kg. K’lı gübre kaldırılmış olur.

Dolayısıyla:

Azotun 2/3’ü ekimde, 1/3’ü ilk gerçek yaprak çıktıktan sonra olmak üzere dekara yağlık ketenlerde 12kg. lif ketenlerinde ise 4kg. olacak şekilde N kullanılır.

Fosforun 1/2’si ekimde, ½’si ilk gerçek yaprak çıktıktan sonra olmak üzere dekara yağlık ketenlerde 4kg ve lif ketenlerde 2 kg. olacak şekilde P kullanılır.

Potasyumun 2/3’ ü ekimden önce, 1/3’ü ekimde olmak üzere dekara yağlık ketenlerde 9kg. ve lif ketenlerde 8kg. K (potasyum sülfat %48-50 K2O) olacak şekilde K kullanılır.

4.) Özellikle Azot, Fosfor ve Potasyum için tavsiye edilen miktarlar toprak tahlili yapıldıktan sonra çıkan sonuca göre uygulanmalıdır.

5.c.2.) Bakımda Dikkat Edilecek Hususlar :

1.) Hastalıklara karşı standart uygulama olmamakla birlikte özellikle Alternaria, Botrytis ve Fusariuma karşı tohum ilaçlaması, Prochlaraz ve İprodione kullanılarak yapılmaktadır.

2.) Çıkış öncesi toprak zararlılarına karşı gamma-HCH, çıkış zararlılarına karşı Malathion kullanılmalıdır.

3.) Kapsul döneminde MBC fungisiti ile ilaçlama yapılır.

5.d.) EKİM NÖBETİ : Keten iyi bir ön bitkidir. Yarı nadas sayılır. Tarlayı yormaz. Hele tarla temiz tutulursa, keten her ekim nöbetine girebilir. Fakat arka arkaya ekildiğinde kendi sevmez. Bu taktirde bir keten yorgunluğu görülür. Avrupa’da bu bakımdan keteni 7 yıl gibi bir zaman sonra aynı tarlaya getirirler. Keten yorgunluğunun mantari hastalıklardan ileri geldiği söylenmektedir.

5.e.) TARLANIN EKİME HAZIRLANMASI : Ülkemizde genellikle tarla hazırlanmasına gereken önem verilmez. Hatta Kocaeli bölgesinde bazı çiftçiler doğrudan doğruya buğday anızına keten tohumu ekerler ve arkadan bir saban geçerler. Ondan sonra devşirme (hasat) zamanına kadar tarlaya uğramazlar. Tarlayı dinlendirmek için keteni ekerler. Halbuki tarla iyi bir şekilde hazırlanırsa ürün verimi de o kadar artar.

Tarla pulluk derinliğince bozulmalı ve arkasından tırmık ve sürgü geçirilerek tesviye edilmeli ve ancak tarla oluştuktan sonra keten ekimine geçilmelidir.

5.f.) TOHUMLUK : Keten tohumu uzun yıllar çimlenme kabiliyetini muhafaza eder. Fakat iyi ve kuru şartlarda muhafaza edilmesi gerekir. Sıcak ve rutubetli yerlerde muhafaza edilirse çimlenme kabiliyetini çabuk kaybeder. Taze bir tohumluk; kahverengi, parlak ve kaygan olmalıdır. Donuk tohumlar bozulmaya yüz tutmuştur. Kötü kokusu olmamalıdır. Zayıf cılız ve iyi gelişmemiş tohumlar kalburdan geçirilerek ayrılmalıdır. Normal olarak 0,7 mm’lik kalburlardan geçirildiğinde kalbur altı, tohumluk olarak kullanılmamalıdır. Tohumluk kırıntılar da ihtiva etmemelidir. Keten tohumunda temizlik çok önemlidir. Çünkü keten tohumu içindeki zararlı ot tohumları çok küçüktür. Bu tohumların oranı binde yarım dahi olsa tarlayı bulaştırmaya kafidir. Bu bakımdan temizlik oranı %98-99 olmalıdır. Geri kalan kısımda yabani ot tohumu bulunmamalıdır. Bilhassa küsküt tohumu ketenin en büyük düşmanıdır. Bu küçük tohumlardan meydana gelen küsküt sapları toprak yüzüne çıktıktan sonra döner; bitkiye sarılır, toprakla lakası kesirli ve bütün besin maddesini keten bitkisinden alır. Sapları birbirine karıştırarak onların büyümesini sekteye uğratır. Hele lif ketenlerinde küskütün görülmesi büyük bir tehlikedir. Hortumlarını sap içine salarak lif huzmelerini de delip geçer. Böyle lifler keten işlenirken kopmalar yapar. Ketende bir de “delice” vardır. Tohumları hububattaki deliceden biraz daha küçüktür. Bu da zararlıdır. Keten lifi ile birlikte havuzlamaya gider. Kırılarak life karışır ve kaliteyi düşürür. Şu halde keten hasadında sadece kendi saplarının bulunması gerekir. Hatta bu yüzden demetleri dahi kendi sapları ile bağlanır.

Keten tohumlarında safiyet de önemlidir. Karışık tohumlukta (yağlık ve lif keteni) bitki boyları başka başka ve oluşum zamanları farklı olacaktır.

5.g. ) EKİMİ : Keten mutlaka tavında ekilmelidir. Tavsız ekim iyi sonuç vermez.

5.g.1.) Ekim Zamanı : Keten ekim zamanı ilkbahar veya sonbaharda dır. Sonbaharda ekilen kışlık keten ülkemizde, eski Yugoslavya ülkelerinde ve bazı Alp memleketlerinde bulunur. Başka yerde yoktur. Kışlık ketenin ekim zamanı Orta Anadolu’da 20 Ağustostan Ekim ortasına kadar devam eder. Zira ketenin kışa tamamıyla pençeleşmiş ve kökleşmiş olarak girmesi lazımdır. Havalar elverişli giderse Ekim ayı sonunda da ekilebilir. Mutlak kışlıklar İlkbaharda ekilirse sapa kalkmaz ve tohum vermez. Alternatif tipler ise hem yaz hem de kışlık olarak ekilebilirler. Bunlar fazla kışa dayanmazlar. Kışa dayanıklı olanlar daha geçte ekilebilir. İlkbaharda ekim Mart’ta başlar, Nisan’da devam eder.

Ülkemizde lif ketenleri kışlık ekilir. En ideal aylar Eylül-Ekim aylarıdır ve havalar elverişli gittiğinde ve de toprak tavı yakalandığında hemen ekilmelidir. Yazlık olarak ekilirse bodur kalır. İlkbaharda ekim erken yapılmalıdır.

5.g.2.) Ekim Şekli : Keten memleketimizde serpme ekilir. Fakat makine ile sıraya ekim (özellikle lif keteni için) tercih edilen yöntemdir. Sıra aralıkları lif keteni için 15 cm. yağ keteni için 20 cm. dir. Daha sık ekilirse (bazen çok ince lif üretimi için 8-10 cm) çapalama güçleşir. Bu taktirde yabani otların elle yolunması gerekir. Bunun için 5-6 sırada bir fazlalık bırakılarak ot yolma sağlanır. 20 cm den fazla aralık asla uygun değildir. Lif keteninin sık ekilmesi dallanmaya engel olmak ve uzun lif elde etmek içindir. Halbuki yağ ketenlerinde seyrek ekim dallanmayı ve bol tohum mahsulünü sağlar.

5.g.3.) Tohum Miktarı : Ülkemizde 4kg/da. başka memleketlerde lif ketenlerinde 12-15kg/da. kadar çıkar. Fakat bu miktar çoğunlukla 8-10kg/da. dır. Ancak ülkemiz şartlarında elle serpme ile ekim yapılacağı düşünüldüğünden 10-12kg/da. olması uygundur. Lif keteninde dallanma istenmediğinden asla seyrek ekim yapılmamalıdır. Uygulanan ekim derinliği 2 cm’dir. Toprağa atılan tohumların 2/3’ünün çıkması normal sayılmaktadır.

5.h.) DİĞER BAKIM İŞLERİ :

Keten genel olarak sulanmaz. Ancak lif ketenini kurak bölgelerde sulamak gerekir. Kaldı ki lif keteni nemli ve yağışlı bölgelerde kültüre edilebilir. Nitekim Karadeniz kıyıları ketenin iyi bir ekolojik alanıdır. Başka memleketlerde keten sıraya ekilmek suretiyle iki defa çapalanır. Bizde serpme ile ekildiğinden çapa yapılmaz. İlk çapanın bitkiler 10 cm ve ikinci çapa 25 cm boylanınca uygulanması gerekir. Bundan sonra esasen keten tarlasına hasata kadar girilmez.

Ketenin en büyük düşmanı küsküt otudur. İlk görüldüğünde derhal küskütler sökülüp imha edilmelidir. Eğer küsküt tarlayı sarmışsa mücadele güçleşir. Küsküt bulaşmış tarla yakılır. Bu zararlıdan kurtulmak için tarlaya her yıl başka bir kültür bitkisi ekilmelidir.

5.ı.) HASAT :

Ketenin hasat zamanını belirlemede olgunluk çağları esas alınır.

1.) Yeşil Olum: Bu çağda bitkiler henüz yeşildir. Çiçek açma bitmek üzeredir. Diğer taraftan kapsuller oluşmaya başlamıştır. Lifler çok yumuşaktır. Lif verimi düşüktür. Ancak kalitesi ve değeri yüksektir. Bu devrede hasat özel hallerde yapılır. İnce keten dokumaların istendiği ve ince keten iplik elde etmek istenildiğinde bu dönemde hasat yapılır. Brüksel danteli denilen dantel bu dönemde hasat edilen keten lifkerinden yapılmaktadır. Bu ketenler çok sık ekilmişlerdir. Bu bakımdan sapları zayıf ve incedir. Bütün saplar yatar kazık dikerek saplar desteklenir.

2.) Yeşil-Sarı Olum: Bitkilerde sararma görülür. Yapraklar aşağıdan yukarıya sararmıştır. Alt yapraklar dökülmüştür. Kapsuller sarı bir renk almaya başlamıştır. Yağ verimi düşüktür. Buna karşılık lif verimi yüksektir, lif kalitesi üstündür.

3.) Sarı (Tam) Olum: Bu devrede artık bitkilerde yeşillik kalmamıştır. Bütün yapraklar dökülmüş, sadece üst kısımlardaki yapraklarda dökülmeyenler kalmıştır. Kapsuller sararmış olup esmerleşmeye ve üstlerinde çatlaklar görülmeye başlanmıştır. Bu çatlaklar henüz tohumların dökülmesine olanak verecek çapta değildir.

Eğer ketenin hem lifinden hem de tohumundan faydalanma bahis konusu ise en iyi hasat zamanı bu zamandır. Yağ oranı ve tohum verimi tamdır.

4.) Ölü Olum : Bitkide bütün görünüş esmer bir haldedir. Kapsullerin üzeri kurumuş olduğu için daha çok çatlamıştır. Tohumlar dökülebilir. Maalesef ülkemizde çiftçilerimiz hasatı bu zamanda yapmaktadır. Bu devrede lifler odunlaşmıştır. Kalite ve verim düşüktür. Yalnız tohum ve yağ verimi yüksektir. Fakat sarı (tam) oluma göre fazla fark etmemektedir. Lif keteninin hasatı asla bu zamanda olmamalıdır. Bu durumda ülkemizde hasat zamanı için ideal zaman Temmuz ve Ağustos aylarıdır. Yazlıklar biraz daha geç hasat edilebilir.

5.i.) HASAT ŞEKLİ : Hasat elle veya makine ile yapılır. Lifi için en iyi hasat elle yapılmasıdır. Fakat son zamanlarda lif ketenini hasat eden özel yolma makinaları mevcuttur. Elle hasatta, hasat yapan 80 cm. genişliğindeki bir alan dahilindeki ketenleri yolarak ilerler. Ketenler yerden 30-35cm yükseklikten tutulur. Yolunan ketenler topraklarının dökülmesi için kökleri yere vurulur. Kökler bir tarafa saplar bir tarafa gelecek şekilde tarlaya serilerek kurumaya bırakılır. Lif keteni için en temiz hasat şekli budur. Fakat yağ keteni orak veya diğer makinalarla hasat edilebilir. Zira sap uzunluğu önemli değildir. Tam veya ölü olumda ketenler tarlada kuruduğundan ayrıca kurutmaya gerek yoktur. Fakat lif için hasat edilen keten yaş olabileceğinden kurutulmalıdır. Serilen ketenlerin her yerinin güneş alması sağlanmalıdır. Böylece üzerindeki yapraklar kurur, dökülür ve sapı sarı renge döner. Çatı veya çardak haline getirilen ketenler 5-7 gün kurutulduktan sonra kendi sapları ile bağlandıktan sonra demet haline getirilir.

5.j.) MAHSUL MİKTARI : Lif keteninden alınan mahsul 200-600kg/da. arasında değişir. Dekardan alınan 400-500kg/da. sap mahsulü iyi sayılır. Lif keteninde tohum verimi azdır. (30-75kg/da.) Yağ keteninden alınan tohum mahsulü ise 50-200kg/da. olup 150-200kg/da. iyi sayılabilir. Bizde sap mahsulü 150-500kg/da, tohum verimi ise 40-150kg/da. arasında değişir.

Bir dekardan alınan lif miktarı 20-100 kg/da arasında değişim gösterir.

REKLAM BOTU